
In sa stòria antiga, pagus sìmbolus parit chi siat contràrius de sa gruxi. In antis de bintrai in su coru de su cristianèsimu, custa fadiat biri su màssimu de s’arrogàntzia de s’Imperu romanu: unu “supplicium servile” pensau po is sruis e is ribellis, fattu po ddis bogai sa dinnidadi comenti avisu po totus is chi punnabant a s’iscontrai cun sa “Pax” romana. Eppuru, est propiu de cussu mundu de guvernu tostau chi est nàscia sa cultura nostra.
Sa Pasca chi festaus oi est unu de is imbuscius prus fittus de sa stòria. Si su sensu religiosu est cristianu, sa “mura” est romana: est istau s’Imperadori Costantinu, in su 325 a.C., a nd’allogai sa data lighendu-dda a su calendàriu de su soli. Fintzas is sìmbolus prus peakinnìus, comenti s’ou, derivant de s’antigu nàriu latinu “Omne vivum ex ovo”, chi celebraiat su torrai a nasci de sa natura in s’isperistìriu.
Ma s’ereditadi de Roma no est fatta feti de sìmbolus; est scritta in sa terra chi carcamus, comenti fait biri beni su nòmini de Deximu. Su nòmini de sa bidda est unu “fòssili de sa limba” chi s’arremonat a sa de dexi perda milidària (“Decimo ab Urbe Milliario”) in sa bia chi ligàt Casteddu cun Sulci. Inoghe, su passau romanu no est unu arregordu chi si n’est andendi, ma una presèntzia chi si podet tastai: de is arrestus archeològicus chi essint a pillu de su fangu de sa stòria, fintzas a is cantus in d-una limba sarda chi, po is sonus e po sa de sa dda pesai, abbarrat sa prus fida de su latinu populari.
De sa crudelidadi de sa gruxi a sa pretzisioni de is agrimensores chi ant disegnau is bias nostras, s’Imperu Romanu no est mai sparessiu de su totu. Siguit a bivi dònnia borta chi nuraus su nòmini de unu logu o chi intonaus unu cantu antigu, dende testimonia de unu ligami chi no si segat mai intra sa giustìtzia imperiali de ayeri e s’identidadi culturali de oi.
Decimo, Pasqua e il legame con Roma
Nella storia antica, pochi simboli appaiono contrastanti come la croce. Prima di diventare il perno della cristianità, essa rappresentava il culmine del pragmatismo brutale dell’Impero romano: un “supplicium servile” destinato a schiavi e ribelli, volto ad annientare la dignità umana come monito per chi sfidava la “Pax” romana. Eppure, è proprio da quel contesto di rigida amministrazione imperiale che germoglia la nostra cultura.
La Pasqua che celebriamo oggi è un sofisticato innesto storico. Se il contenuto teologico è cristiano, la sua “cornice” è romana: fu l’Imperatore Costantino, nel 325 d.C., a fissarne la datazione legandola al calendario solare. Persino i simboli più comuni, come l’uovo, derivano dall’antico detto latino “Omne vivum ex ovo”, che celebrava la rinascita primaverile della natura.
Ma l’eredità di Roma non è fatta solo di simboli; è scritta nel terreno che calpestiamo, come dimostra chiaramente Decimomannu. Il nome stesso del paese è un “fossile linguistico” che ci riporta alla decima pietra miliare (“Decimo ab Urbe Milliario”) sulla strada che collegava Cagliari a Sulci. Qui, il passato romano non è un ricordo sfocato, ma una presenza tangibile: dai resti archeologici che affiorano dal fango della storia, fino ai canti in una lingua sarda che, per fonetica e struttura, resta la più fedele custode del latino volgare.
Dalla brutalità della croce alla precisione dei topografi che tracciarono le nostre strade, l’Impero Romano non è mai tramontato del tutto. Sopravvive ogni volta che pronunciamo il nome di un luogo o intoniamo un canto antico, testimoniando un legame indissolubile tra la giustizia imperiale di ieri e l’identità culturale di oggi.







