
In sa stòria antiga pagus sìmbulus fiant contràstaus cumenti sa gruxi.
Innantis de intrai in su coru de su cristianèsimu, custa fadiat biri su mellus de s’arrogàntzia de s’imperu romanu: unu “supplicium servile” pensau po is ribellis, fatu po ddis bogai sa dignidadi cumenti avisu po totus is chi pensantant de sfidai sa “pax” romana.
Epuru est propiu de cussu mundu chi est nàscia una parti de sa cultura nostra.
Sa Pasca chi festaus oi tenit su sentidu religiosu cristianu ma sa guarnìcia romana: fiat stétiu s’imperadori Costantinu, in su 325, a imponniri sa data lighendi-dda a su calendàriu de su soli. Fintzas is sìmbulus prus comunus, cumenti s’ou, derivant de s’antigu latinu “omne vivum ex ovo”, chi celebraiat su torrai a nasci de sa natura.
Ma s’ereditadi de Roma no est fatta sceti de sìmbulus. Est iscrita in sa terra chi cracamus, cumenti fait biri puru su nòmini de Deximu (“Decimo ab Urbe Milliario”).
Su passau romanu no est unu arregordu ma una presèntzia chi si podit tastai: de is arrestus archeològicus chi essint a pilu de su ludu, fintzas a is cantus in lìngua sarda ca, po sonus e po su módu de dda pesai, abbarrat sa prus fida a su latinu.
De sa crudelidadi de sa gruxi a sa maestria de s’ingegneris chi fadiant pontis e bias, s’antigus Romanus ant lassau unu bellu arrastu. A pustis de issus sa perou est stetia sa fidi cristiana ca at portau medas traditzionis a oi, testimonia de unu relatu ca est parti manna de s’identidadi culturali nostra.

