Dogna tanti s’intendit nai ca in realitadi Sant’Arega no fiat deximesa ma casteddaja de Sant’Avendrace. Est diaderus de aici?
In su III e IV sèculu Casteddu fiat unu portu cosmopolita e is gregus fiant una comunidade beni attestada de unu nùmeru mannu de epìgrafes agatadas acanta de is tombas cumenti cussas de Tuvixeddu o de Sant’Avendrace. Is cristianus gregus fiant mercantis o funtzionàrius, ma puru iscravus istudiaus ca portaiant de s’Orienti una fidi giai istruturada.
Dètziu, in sa metadi de su III° sèculu, iat cuncordau una persecutzioni generalizada. A pustis de issu, Valerianu iat puntau sa gerarchia eclesiàstica, scicutendi e ammalessendi predis e pìscopus. In custu clima, is citadis portualis cumenti Casteddu fiant is prus periculosas poita fiant presidiadas de is funtzionàrios imperiales.
Imaginendi un’orìgini grega de sa famìglia de sa màrtire, su centru de is interesses in Casteddu e sa fidi cristiana, su spostamentu de sa famìglia in una bidda prus pitica iat a èssere probàbile. Sighendi cust’idea, sa bidda de Decimum fiat sa prima firmada a foras de Casteddu in sa strada po Turris Libisonis e innoi un’ipotètica comunidade cristiana locali podiat cùai sa famìglia, permitendi de tenni cuntatos onni dí cun sa citadi.
Intre su 303 e su 304, Diocletzianu iat provau a donai su corpu de gràtzia a su cristianèsimu e medas, chi iant rifiutadu de abiurare, funt stètios bocius. Chi Arega fiat stètia una cristiana de una famìglia importanti, chi po no rinnegai sa fidi sua iat rinuntziadu no sceti a su dinai ma a sa vida agiada, sa morti sua a binti annos iat a èssere una cosa estraordinària po sa genti de Dèximu, chi cumenti si fadiat a su tempu, iant a fai de su logu de su martìriu unu logu ‘santu’.
A pustis de una pariga de annus, Costantinu iat diventadu su primu imperadori cristianu e, in cussu clima eufòricu, su sacrifìtziu de is màrtires fiat motivu de orgògliu e de esèmpiu. Probabilmenti no emus a sciri mai chi custa ricostrutzione podit essi fideli, ma de seguru ddoi est una relatzioni forti cun Casteddu, una tzitade chi de sèculos, o fòrtzis de millènnios, sighit puntuali a onorai sa màrtiredda deximesa.
